Cyfryzacja, inteligentne opomiarowanie i sztuczna inteligencja będą coraz mocniej wpływać na sposób zarządzania sieciami wodociągowymi. Jednak sama technologia nie wystarczy. Potrzebujemy również współpracy między samorządami, długofalowej strategii dla gospodarki wodnej i zamówień publicznych, które premiują jakość oraz bezpieczeństwo, a nie wyłącznie najniższą cenę. Tomasz Popławski rozmawia z Grzegorzem Starybrat, prezesem Apator Powogaz, spółki z Grupy Apator.
Które segmenty rynku urządzeń pomiarowych mają dziś największy potencjał rozwoju?
Największe możliwości wiążą się z cyfryzacją, inteligentnymi urządzeniami pomiarowymi i oprogramowaniem wykorzystującym sztuczną inteligencję. Tradycyjne wodomierze nadal pełnią ważną funkcję, ale przyszłość należy do rozwiązań, które pozwalają monitorować sieć w czasie rzeczywistym, szybko wykrywać awarie, a nawet przewidywać ich wystąpienie. To szczególnie istotne w obliczu rosnącej presji na ochronę zasobów wodnych. Dla producentów, takich jak Apator, oznacza to konieczność stałego inwestowania w rozwój produktów i procesów produkcyjnych. Bez tego trudno nadążyć za zmianami technologicznymi i utrzymać silną pozycję na rynku europejskim.
Czy wodomierz przestaje być wyłącznie urządzeniem rozliczeniowym, a staje się elementem systemu zarządzania całą siecią?
Branża wodociągowa przechodzi fundamentalną zmianę: od tradycyjnego pomiaru zużycia wody do inteligentnego zarządzania infrastrukturą. Sam wodomierz, nawet najbardziej zaawansowany, bez odpowiedniego oprogramowania pozostaje jedynie rejestratorem przepływu wody. Dopiero systemy zarządzania komunikacją i analizą danych przekształcają odczyty w wiedzę, która pomaga podejmować decyzje operacyjne.
Wodomierz smart jest sercem systemu pomiarowego, ale jego mózgiem pozostaje oprogramowanie. To ono pozwala wykorzystać potencjał danych i skuteczniej zarządzać siecią. Cyfryzacja stawia jednak przed przedsiębiorstwami nowe wymagania. Należą do nich cyberbezpieczeństwo, wybór odpowiedniej technologii transmisji danych oraz dopasowanie architektury systemu do rozproszonej infrastruktury wodociągowej. Apator Powogaz i inne spółki Grupy Apator mogą odegrać ważną rolę zarówno jako dostawcy technologii, jak i partnerzy wspierający rozwój krajowych i europejskich kompetencji.
W jakim kierunku rozwijają się technologie pomiaru wody? Jakie przewagi oferują wodomierze ultradźwiękowe?
Rynek zmierza w stronę cyfryzacji, bezobsługowości i urządzeń, które nie tylko mierzą przepływ, ale również diagnozują stan instalacji. Coraz większe znaczenie zyskują wodomierze ultradźwiękowe, takie jak Ultrimis i Ultrimis PRO, zintegrowane z rozwiązaniami komunikacyjnymi umożliwiającymi zdalne przekazywanie danych. Ich istotną zaletą jest brak ruchomych elementów, co ogranicza zużycie mechaniczne i sprzyja długotrwałej stabilności pomiaru. Niski próg rozruchu pozwala rejestrować niewielkie przepływy, w tym takie, które mogą wskazywać na wycieki. Urządzenia mogą również sygnalizować między innymi przepływ wsteczny, ryzyko zamarznięcia czy nieprawidłowości w instalacji. Znaczenie ma także integracja z systemami zdalnego odczytu i analizy danych. Dzięki niej wodomierz staje się elementem szerszego rozwiązania wspierającego ograniczanie strat wody i obniżanie kosztów eksploatacji sieci.
Czy przewaga konkurencyjna producentów będzie coraz bardziej zależeć od całego ekosystemu technologicznego, a nie pojedynczego urządzenia?
Zdecydowanie tak. Sprzedaż samych wodomierzy coraz częściej prowadzi do konkurowania ceną, ponieważ urządzenia stają się produktami łatwo dostępnymi na rynku. Przewaga przenosi się więc na poziom całego ekosystemu: sprzętu, telemetrii, oprogramowania i narzędzi analitycznych. Przedsiębiorstwa wodociągowe potrzebują nie tylko urządzeń, ale przede wszystkim wiarygodnych danych, które pomagają zarządzać infrastrukturą. Wiele z nich nie ma wystarczających zasobów kadrowych i technologicznych, by samodzielnie budować oraz utrzymywać zaawansowane systemy informatyczne. Dlatego rośnie znaczenie usług takich jak Data as a Service, w których dostawca zapewnia dostęp do danych i kompetencji niezbędnych do ich wykorzystania. Taki model ma również znaczenie dla cyberbezpieczeństwa i zgodności z europejskimi regulacjami. Sama niska cena urządzenia nie gwarantuje bezpiecznej obsługi, lokalnego wsparcia ani sprawnego działania całego systemu. Zintegrowane rozwiązania pozwalają producentom budować długofalowe relacje z klientami i rozwijać przewagę, której nie da się łatwo skopiować.
Jak technologie pomiarowe mogą pomóc w ochronie zasobów wodnych i ograniczaniu skutków suszy?
Nie da się skutecznie zarządzać zasobem, którego nie mierzymy. Precyzyjne dane pozwalają wskazywać miejsca strat, monitorować stan infrastruktury i podejmować trafniejsze decyzje inwestycyjne. W sieciach wodociągowych nowoczesne systemy pomiarowe i telemetryczne pomagają szybko wykrywać awarie oraz wycieki. Ograniczenie strat przesyłowych jest jednym z najszybszych sposobów poprawy bilansu wodnego, ponieważ pozwala lepiej wykorzystać zasoby, którymi już dysponujemy. Technologie pomiarowe mają znaczenie również poza samymi wodociągami. W rolnictwie czujniki wilgotności gleby, dane meteorologiczne i teledetekcja mogą wspierać optymalizację nawadniania. Z kolei pomiary opadów, przepływów i poziomu wód gruntowych pomagają planować retencję. Nie można też pomijać związku między wodą a energią. Niedobory wody i wysokie temperatury mogą wpływać na możliwości chłodzenia instalacji energetycznych, a tym samym na bezpieczeństwo dostaw energii. Dlatego tak ważne jest monitorowanie zasobów i planowanie infrastruktury w sposób uwzględniający wzajemne zależności między sektorami. Można to ująć w prostym haśle: bez wody nie ma bezpieczeństwa energetycznego. Bez energii – bezpieczeństwa wodnego.
Czy ograniczanie strat w istniejących sieciach może być skuteczniejsze ekonomicznie niż samo zwiększanie dostępności zasobów?
Problem polega na tym, że rozwój infrastruktury wodociągowej w Polsce zbyt często planuje się w granicach pojedynczych gmin, bez uwzględnienia bilansu wodnego całego regionu. Modernizacja lokalnej sieci może przynieść konkretne korzyści, ale nie zawsze poprawia bezpieczeństwo zasobów w skali całej zlewni. Szczególnie trudna jest sytuacja małych przedsiębiorstw wodociągowych. Przy rozproszonej zabudowie i niewielkiej liczbie odbiorców koszty utrzymania infrastruktury są wysokie, a możliwości inwestycyjne i kadrowe ograniczone. Problemem pozostaje również brak wspólnych standardów, przez co poszczególne przedsiębiorstwa wdrażają odmienne rozwiązania i ponoszą wyższe koszty ich utrzymania. Potrzebujemy zatem większej współpracy międzygminnej, wspólnych zakupów i zarządzania infrastrukturą w skali odpowiadającej rzeczywistym granicom hydrograficznym. Warto rozważyć również konsolidację przedsiębiorstw, choć jest to temat niepopularny, za który wielokrotnie byłem krytykowany. Woda powinna być traktowana jako dobro strategiczne, którym zarządza się w skali całego regionu, a nie wyłącznie jako element lokalnego majątku. Państwo powinno wyznaczyć długofalową strategię i mierzalne cele, które ułatwią samorządom współpracę oraz planowanie inwestycji.
W 2026 roku państwa wodomierz Ultrimis PRO otrzymał nagrodę Red Dot Design Award. Co to wyróżnienie oznacza dla firmy?
Wodomierze Ultrimis pokazują, że w Polsce można projektować i produkować zaawansowane technologicznie urządzenia na światowym poziomie. Zostały opracowane i są wytwarzane w spółkach Grupy Apator, co podkreśla znaczenie polskiej myśli technicznej i krajowych kompetencji produkcyjnych. Nagroda Red Dot dla Ultrimis PRO jest potwierdzeniem, że projekt i jakość produktu zostały docenione przez międzynarodowe jury. Nie należy traktować takiego wyróżnienia jako gwarancji natychmiastowych korzyści finansowych. Jego wartość polega przede wszystkim na wzmacnianiu rozpoznawalności i wiarygodności marki na rynkach zagranicznych. To ważny atut w budowaniu pozycji Grupy Apator jako dostawcy nowoczesnych rozwiązań pomiarowych.
Jakie znaczenie dla konkurencyjności ma utrzymywanie produkcji i kompetencji technologicznych w Polsce?
Z czysto kosztowego punktu widzenia prowadzenie działalności poza Unią Europejską może wydawać się bardziej opłacalne. Europejscy producenci mierzą się z wysokimi kosztami pracy i energii oraz rozbudowanymi wymogami prawnymi. Mimo to utrzymywanie zaplecza produkcyjnego i badawczo-rozwojowego w Europie ma znaczenie strategiczne. Nie da się budować niezależności technologicznej bez fabryk, wykwalifikowanych inżynierów i laboratoriów. Innowacyjność nie powstaje na papierze – potrzebuje realnych kompetencji i infrastruktury. To również kwestia bezpieczeństwa państwa. Kryzysy geopolityczne pokazały, jak istotne są ciągłość dostaw i zdolność do szybkiego zwiększenia produkcji. Nowoczesny przemysł cywilny dysponuje maszynami, technologią i wiedzą, które w sytuacji zagrożenia mogą stanowić ważne zaplecze gospodarki. Dlatego polityka publiczna, w tym zamówienia publiczne, powinna wspierać rozwój krajowych kompetencji i odpowiedzialne inwestowanie w lokalną produkcję. W przeciwnym razie ryzykujemy stopniową utratę bazy przemysłowej i uzależnienie od zewnętrznych dostawców.
Jak polscy producenci mogą konkurować z firmami działającymi w krajach o niższych kosztach produkcji?
Konkurowanie wyłącznie skalą i najniższą ceną jest w dłuższej perspektywie trudne. W przypadku zaawansowanych urządzeń pomiarowych kluczowe znaczenie mają technologia, precyzja, niezawodność i możliwość dostosowania rozwiązań do potrzeb klienta. Istotny jest również całkowity koszt użytkowania urządzenia, a nie tylko cena zakupu. Trzeba uwzględniać trwałość, serwis, dostępność wsparcia technicznego i ryzyko awarii. Świadomy klient powinien patrzeć na produkt przez pryzmat całego okresu eksploatacji. W Grupie Apator konkurencyjność budujemy przede wszystkim na technologii, własnym know-how i znajomości rynku. To one pozwalają rozwijać produkty odpowiadające na rzeczywiste potrzeby klientów, a nie konkurować wyłącznie ceną.
Czy obecny model zamówień publicznych wystarczająco premiuje jakość i trwałość?
W praktyce cena nadal pozostaje głównym, a często jedynym kryterium wyboru. Jakość technologii, bezpieczeństwo łańcucha dostaw i miejsce tworzenia wartości mają zdecydowanie mniejsze znaczenie. To stawia w trudnej sytuacji firmy, które inwestują w lokalne zaplecze badawcze, zatrudniają specjalistów i ponoszą koszty związane z europejskimi standardami środowiskowymi oraz pracowniczymi. Problem pogłębia rozdrobnienie sektora wodociągowego. Poszczególne przedsiębiorstwa podejmują decyzje głównie na podstawie własnych budżetów, zamiast planować rozwój infrastruktury w skali całego regionu. W efekcie można wybierać rozwiązania tanie przy zakupie, ale mniej efektywne w całym cyklu życia. Potrzebujemy odejścia od myślenia o zamówieniach publicznych wyłącznie jako o sposobie zaspokajania bieżących potrzeb najniższym kosztem. Powinny one również wspierać rozwój rodzimej myśli technicznej i odporność infrastruktury krytycznej.
Jak pogodzić porównywalność ofert z koniecznością dopasowania technologii do lokalnych warunków?
Nadmierna standaryzacja może prowadzić do wyboru rozwiązań, które nie odpowiadają specyfice konkretnej sieci. Uniwersalne wymagania nie zawsze uwzględniają lokalne warunki techniczne, a czasem premiują urządzenia tanie, lecz niedostosowane do rzeczywistych potrzeb. Dlatego warto większy nacisk położyć na kryteria funkcjonalne i całkowity koszt eksploatacji. Pozwalają najpierw wykluczyć rozwiązania niezgodne z wymaganiami technicznymi, a dopiero później porównywać oferty cenowo. Co ciekawe, na niektórych rynkach zagranicznych takie podejście jest stosowane szerzej, dzięki czemu Apator Powogaz może tam łatwiej konkurować niż na rynku krajowym.
Dlaczego zarządzanie wodą powinno uwzględniać całe zlewnie, a nie tylko granice administracyjne?
Woda nie respektuje granic gmin. Jej obieg zależy od ukształtowania terenu i praw przyrody, dlatego zlewnia stanowi naturalny obszar planowania i zarządzania zasobami. Decyzje podejmowane w jednej gminie, na przykład dotyczące zabudowy, uszczelniania powierzchni czy melioracji, mogą wpływać na sąsiednie tereny. Bez koordynacji zwiększa się ryzyko konfliktów między potrzebami rolnictwa, przemysłu i mieszkańców, a także zagrożeń związanych z suszą i powodzią. Podstawą skutecznego zarządzania powinien być ciągły monitoring przepływów rzecznych, poziomu wód podziemnych i opadów. Ważne są również dane dotyczące retencji, jakości wody, uszczelnienia terenu oraz poboru zasobów przez poszczególne sektory gospodarki. Dopiero połączenie tych informacji pozwala rzetelnie oceniać sytuację i planować inwestycje.
Jak współpraca przedsiębiorstw wodociągowych, ciepłowniczych i energetycznych może zwiększyć bezpieczeństwo lokalnej infrastruktury?
Współpraca między sektorami otwiera możliwości zwiększania lokalnej niezależności energetycznej. Doświadczenia związane z rozwojem klastrów energetycznych pokazują, że skoordynowane planowanie może pomóc gminom lepiej bilansować zużycie i produkcję energii. Oczyszczalnie ścieków mogą wytwarzać energię z biogazu, a połączenie tego źródła z fotowoltaiką, energetyką wiatrową i magazynami energii pozwala lepiej wykorzystywać lokalny potencjał. Istnieje również możliwość odzysku ciepła ze ścieków i przekazywania go do miejskich systemów ciepłowniczych. Wspólne planowanie inwestycji może ograniczyć dublowanie infrastruktury, zmniejszyć koszty przyłączeń i poprawić wykorzystanie majątku komunalnego. Zamiast budować odizolowane systemy, warto tworzyć rozwiązania, w których poszczególne elementy wzajemnie się uzupełniają.
Co w największym stopniu zdecyduje o konkurencyjności Apator Powogaz do końca dekady?
Nie da się wskazać tylko jednego czynnika. Kluczowe są innowacyjność i umiędzynarodowienie działalności, a także wykorzystanie synergii w ramach Grupy Apator. Rozwój technologii i obecności na rynkach zagranicznych powinien przekładać się na większą skalę działania, silniejszą pozycję konkurencyjną i rozpoznawalność wspólnej marki.
Jakie zmiany najbardziej przyspieszyłyby modernizację polskiej infrastruktury wodociągowej?
Potrzebujemy trzech zasadniczych zmian. Po pierwsze, należy mocniej wspierać grupy zakupowe i porozumienia samorządowe, zamiast koncentrować się na pojedynczych projektach. Pozwoli to obniżyć koszty i zwiększyć siłę negocjacyjną mniejszych gmin. Po drugie, trzeba ułatwić tworzenie lokalnych klastrów łączących gospodarkę wodno-kanalizacyjną, ciepłownictwo i energetykę. Dzięki temu możliwe będzie lepsze bilansowanie zasobów i rozwijanie lokalnej niezależności energetycznej. Po trzecie, konieczne jest urealnienie mechanizmów taryfowych, tak aby uwzględniały długoterminowe koszty odtworzenia infrastruktury i jej cyfryzacji. Przedsiębiorstwa komunalne potrzebują stabilności finansowej, by inwestować w nowoczesne technologie. Wszystkie te działania powinny opierać się na spójnej strategii zarządzania wodą w skali zlewni i regionów. Tylko wtedy wydatki publiczne mogą przynosić trwałe efekty: większe bezpieczeństwo dostaw, lepszą efektywność ekonomiczną i skuteczniejszą ochronę zasobów naturalnych.
